• ربات کراودفاندینگ دات‌آی‌آر
  • 14 می 20
  • ربات

همزمان با زلزله کرمانشاه، بحث تامین مالی جمعی و قوانین مرتبط با آن هم داغ شده است

هفته گذشته مهم ‌ترین خبر کشور، زلزله کرمانشاه بود و بسیاری از استارت آپ‌ های تأمین مالی جمعی سعی کردند در زمینه‌ تهیه کمک‌ های مالی برای مردم نقش مهمی داشته باشند. در این گزارش به این موضوع پرداخته‌ ایم که آیا سامانه‌ های تأمین مالی جمعی به دستورالعمل از سوی نهادهای دولتی نیاز دارند؟

کراودفاندینگ‌ ها را اگرنه بی ‌حاشیه، اما شاید بتوان کم‌ حاشیه ‌ترین حوزه استارت ‌آپی دانست. آنها چند ‌سالی است مانند نسیمی خوشایند وارد کشور شده‌ و شاخ‌ و برگ درخت کسب ‌وکار کشور را موج داده ‌اند. نه طوفان بودند که ساختارها را درهم بکوبند و نه زلزله ‌ای که ریشه و بنیان بسیاری از کسب‌ وکارهای سنتی را به لرزه دربیاورند. شاید علت این مسئله، ماهیت هم ‌افزایی آنهاست. می‌ توانند پیش از عرضه به بازار عمومی برای بسیاری از کسب‌ وکارهای تازه و نوپا و استارت ‌آپ ‌ها سرمایه ‌جذب کنند و در عین حال بازاریابی نیز کرده باشند. می ‌توانند برای کار خیر، پول جمع‌آوری کنند و به‌ سادگی با جذب سرمایه ‌های خرد، تأثیر کلان بگذارند؛ اما کراودفاندینگ‌ ها چه هستند؟ کدام نهاد قانونی دولتی می ‌تواند رگولاتور آنها باشد؟ و مهم ‌تر از همه، چطور می ‌توانند کسب ‌وکار خود را در کشور توسعه دهند؟

کراودفاندینگ، استارت ‌آپ فین ‌تک است نه شتاب ‌دهنده

کراودفاندینگ یک بستر است که از طریق آن کسب ‌وکارها می ‌توانند پیش از آنکه محصول قابل ‌ارائه آنها آماده باشد، خود را به عموم عرضه، کالا و خدمت خود را معرفی، آن را با قیمت کمتر پیش ‌فروش کنند و در عین حال که سرمایه لازم برای فعالیت خود را به دست بیاورند. همچنین بازار خود را پیدا ‌کنند و با مشتریان هدف خود در تعامل خواهند بود. البته کراودفاندینگ ‌های متنوع دیگری نیز وجود دارند. مانند کراودفاندینگ‌ هایی که تنها در امور خیریه فعالیت می ‌کنند و افرادی که به حساب هر کدام از پروژه‌ های خیریه پول واریز می‌کنند، انتظار دریافت کالا یا خدمت ندارند و تنها در ازای این پول به دنبال شفافیت هستند. آنها می‌ خواهند بدانند در ساخت یک مدرسه در یک روستای محروم چند نفر کمک کرده ‌اند، چه میزان بودجه جمع ‌آوری شده است و آیا مدرسه ساخته شده یا نه. کراودفاندینگ ‌های دیگری نیز وجود دارد که پای آنها به ایران باز نشده است. در این سبک سرمایه‌ گذاری جمعی، افرادی که برای انجام کاری به پول نیاز دارند درخواست کراودفاندینگ می ‌دهند. دو دوستی که می‌ خواهند دنیا را بگردند، خانواده ‌ای که می‌خواهند شیرینی ‌فروشی کوچکی راه ‌اندازی کنند، حتی نوجوانی که می‌ خواهد بلیت کنسرت خواننده موردعلاقه ‌اش را تهیه کند، کافی است بگوید چه هدفی دارد و چه میزان پول نیازمند است. شاید این سبک از کراودفاند با فرهنگ کشور ما همخوانی نداشته باشد، اما مراسم ‌هایی مانند گلریزان که سال‌ های گذشته در بازار و بین خانواده‌ ها انجام می ‌شد، دست کمی از کراودفاندینگ ‌های خیریه ندارد.

نکته مهم درباره ماهیت کراودفاندینگ ‌ها، فین ‌تکی بودن آنهاست. فین‌ تک در یک کلام یعنی کاربرد نوآورانه فناوری در ارائه خدمات مالی؛ چیزی که دقیقا‌ شامل کراودفاندینگ ‌ها هم می ‌شود. فین‌ تکی ‌بودن کراودفاندینگ ‌ها خط بطلانی روی سایر فرضیه ‌های دیگر درباره آنهاست. شاید کراودفاندینگ‌ ها خود کارشناس حوزه استارت ‌آپ باشند، اما این مسئله آنها را لزوما‌ به شتاب‌ دهنده تبدیل نمی‌کند. شتاب‌دهنده ‌ها استارت‌آپ‌ ها را برای مرحله لانچ و جذب سرمایه از سوی سرمایه ‌گذاران آماده می‌ کنند. کراودفاندینگ‌ ها در انتخاب کسب‌ وکارهایی که در سایت خود معرفی می‌ کنند، وسواس زیادی به خرج می ‌دهند. گاهی حتی به آنها مشاوره‌های کسب ‌وکاری هم می‌ دهند، اما بیش از این کاری به حوزه فعالیت آنها ندارند؛ بنابراین نباید سعی کرد برای تعریف کراودفاندینگ، مفهوم آنها را در قالب ‌های دیگر گذاشت.

 سایه رگولاتور

از ظهور کراودفاندینگ ‌ها در کشور حداکثر ۵ سالی می ‌گذرد اما نه دستورالعملی برای چارچوب فعالیت آنها صادر شده است و نه مقامات دولتی به فعالیت آنها واکنش مستقیم نشان داده ‌اند. زمانی که از مصطفی نقی‌پورفر، مدیر ارشد سابق مرکز نوآوری فناپ پرسیده شد رگولاتور کراودفاندینگ‌ ها چه نهادی است، پرسش را با پرسش پاسخ داد: «مگر لزوما‌ استارت‌ آپ‌ ها به رگولاتور نیاز دارند؟» به عقیده او، وجود نهاد ناظر منجر به محدودیت کار کراودفاندینگ ‌ها می‌شود و درنهایت این مسئله جلوی فعالیت آنها را می ‌گیرد. او درباره تجربه کیک ‌استارتر می‌گوید: «وقتی کیک ‌استارتر کار خود را شروع کرد، مانند هر جنبش مالی دیگری در آمریکا اولین جایی که واکنش نشان داد، وال‌استریت و ایالت نیویورک بودند. از زمان راه ‌اندازی این وب ‌سایت ۷سال طول کشید تا درنهایت سال گذشته قانونی در یکی از ایالت‌ های این کشور مصوب شد و دولت اوباما نیز به همان استناد کرد. وال‌ استریت، کمیسیون اوراق بهادار و بورس یا SEC تنها خطوط قرمز را مشخص کردند و حوزه‌ هایی را اعلام کردند که کراودفاندینگ‌ ها سراغ آن نروند. کراودفاندینگ در ذات خود شفافیت کافی دارد. اگر شفافیت نداشته باشد، نمی‌ تواند کار کند. یکی از اصول اصلی کراودفاندینگ، ارائه گزارش شفاف به کسانی است که در تأمین مالی پروژه‌ها شرکت داشته ‌اند. این سیستم را با بانک ‌های ایرانی مقایسه کنید. کدام بانک ما گزارش شفاف ارائه می‌کند و اعلام می‌کند با سپرده‌های مردم در چه زمینه ‌هایی سرمایه‌ گذاری کرده است؟ کدام ‌یک از بخش ‌های دولتی گزارش شفاف می‌ دهند که با مالیاتی که دریافت کرده ‌اند، چه اقداماتی انجام داده‌اند؟»

اما هر بوم و هر اکوسیستمی قوانین حاکم خود را دارد. استارت‌آپ‌ ها در سیلیکون ‌ولی راه خود را رفته‌اند و استارت ‌آپ ‌های آلمانی و ایرانی و چینی راه دیگری را آزموده ‌اند. در دوره ‌ای هستیم که استارت ‌آپ ‌های فین ‌تک به جامعه و بانک ‌ها و دولت معرفی شده‌ اند. سوءتفاهم ‌ها برطرف شده و همکاری ‌ها آغاز شده و در گذار به عصر همزیستی مسالمت ‌آمیز فین‌تک ‌ها و بانک ‌ها هستیم. درست است که لزوما‌ نباید هر سبک استارت ‌آپی راه یکسانی را با رگولاتوری طی کند‌ اما خاصیت قانون پیشگیرانه است و چارچوب فعالیت کراودفاندینگ‌ ها نیز بهتر است مشخص باشد. نقی‌پورفر نیز در ادامه سخنان خود به همین مسئله اشاره دارد: «اگر بخواهیم آمریکا را معیار قرار دهیم، باید در نظر بگیریم بااینکه وال‌استریت به حضور کراودفاندینگ ‌ها واکنش نشان می ‌دهد، اما رگولاتور آنها نیست. رگولاتور کراودفاندینگ ‌ها در این کشور اداره دارایی ایالات ‌متحده است که شاید وزارت دارایی ما بتواند معادل خوبی برای آن باشد؛ اما نهادی که در اصل می ‌تواند رگولاتوری این دسته از استارت‌ آپ‌ های فین ‌تکی را به عهده بگیرد، فرابورس است. مدتی وزارت کار مسئولیت آنها را به عهده داشت اما اکنون آیین ‌نامه رسیدگی به امور کراودفاندینگ‌ ها به فرابورس داده‌ شده است.»

کراودفاندینگ شفاف است و نیازی به محدودیت ندارد

به عقیده او، وجود نهاد ناظر نمی ‌تواند خبر خوبی برای کراودفاندینگ ‌ها باشد. نقی ‌پورفر می ‌گوید: «رگولاتوری اداره دارایی در آمریکا به این صورت است که تنها مشخص می ‌کند کراودفاندینگ ‌ها وارد چه حوزه‌ هایی نشوند، نه اینکه برای هر قدم آنها قوانین محدودکننده تعیین کند و به آنها بگوید تنها در چه حوزه ‌هایی می‌ توانند فعالیت داشته باشند. کراودفاندینگ شفاف است و نیازی به محدودیت ندارد. همچنین چارچوب قرارداد و ارتباطی که بین سامانه کراودفاندینگ، برگزارکنندگان کمپین و حامی وجود دارد، از پیش تعیین ‌شده و مشخص است. کسی که کمپین خود را روی سایت می‌ گذارد، شرایط مشخصی را قبول می ‌کند و کسی هم که حمایت مالی می ‌کند، با خطرات احتمالی حمایت خود آشنایی کامل دارد. اینجا کراودفاندینگ یک پلتفرم و واسط است. رگولاتوری در ایران به کراودفاندینگ ‌ها نگاه قیم مآبانه خواهد داشت. ما همیشه انتظار داریم دولت بیاید کاری برای ما انجام دهد.

درصورتی‌که دولت رگولاتور است و تنها خطوط قرمز را مشخص می ‌کند. وظیفه بانک مرکزی نیز رگولاتوری است؛ اما از خود بپرسیم بانک مرکزی چگونه تأسیس شد؟ زمانی رسید که بانک ‌های ایرانی با یکدیگر به تفاهم نظر رسیدند و بانک مرکزی را تعیین کردند تا بین خود رگولاتوری انجام دهد؛ اما اکنون نقش رگولاتوری تبدیل به نقش قیمی شده است. می‌ پرسید چه‌ کسی بالاسر ما باشد. من می ‌گویم چرا کسی باید بالاسر ما باشد. اگر رگولاتوری و قوه‌قضاییه و قانون داریم، کافی است. دولت، مجری قانون است و بالای سر همه نیست، بلکه قانون بالاسر همه است. مجری قانون تنها وقتی می ‌بیند قانون اجرا نمی‌ شود، اقدام می‌ کند. من حتی اعتقاد دارم برای فین ‌تک ‌ها نباید بالاسر وجود داشته باشد. تفکر غلطی است که فکر می ‌کنیم حتما‌ کسی باید بالای سر دیگری باشد تا دست از پا خطا نکند. یادمان نرود که قانون سایه دارد، نه دولت؛ بنابراین سوال از اساس اشتباه است. رگولاتورها تنها باید خطوط قرمز را مشخص کنند.» 

راودفاندینگ ‌های ما 

کراودفاندینگ در کشور ما با کراودفاندینگ ‌های خیریه شروع شد که تنها مدل donation را در خود دارند. مهربانه نخستین کراودفاندینگ این حوزه بود که جمع‌ آوری مبالغ موردنیاز برای موسسات خیریه رسمی را هدف قرار داد. سوءاستفاده از نام خیریه در برخی کلاهبرداری ‌ها، مردم را به کمک ‌های خیریه بدبین کرده بود و مهربانه در پاسخ به نیاز مردم در شفافیت انجام پروژه‌ های خیریه به وجود آمد. شمعدونی نیز کراودفاندینگ خیریه دیگری است که ضرب ‌المثل قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود را سرلوحه کار خود قرار داده است. کسب‌ وکارهای اینترنتی با همکاری با شمعدونی می ‌توانند در صورت موافقت کاربران، صورتحساب‌ های پرداختی را به بالا رند کنند و در نتیجه با تجمیع این پول ‌های خُرد، بودجه لازم برای اجرای پروژه‌ های خیریه را تأمین کرد. کراودفاندینگ‌ های دیگر حوزه ‌های تخصصی‌ تر را برای حمایت از فعالان آن حوزه خاص انتخاب کرده ‌اند. حامی‌ جو کراودفاندینگی است که به صاحبان ایده درزمینه هنر و تکنولوژی و همچنین سازمان ‌های غیرانتفاعی کمک می ‌کند تا از طرف حامیان خود، حمایت مالی دریافت کنند.

زیما نیز در حوزه محیط ‌زیست و گردشگری کراودفاند می ‌کند. افرادی که درزمینه گردشگری و محیط‌زیست فعالیت دارند، می‌ توانند برای پروژه خود در زیما کمپین طراحی و شروع به جذب حمایت ‌های مالی و غیرمالی از مخاطبان کنند. برخی کراودفاندینگ‌ های دیگر نیز خود را به حوزه خاصی محدود نکرده ‌اند و صرف خوب بودن ایده ‌ای آن را حمایت و کراودفاند می‌ کنند. وظیفه اصلی نیک ‌استارتر به عنوان کراودفاندینگ تأمین مالی طرح ‌های ارائه ‌شده برای ورود به بازار یا توسعه بازار توسط پرداخت دسته‌ جمعی حامیان این سامانه به واسطه پیش‌ خرید آن محصولات و هدایای جذاب است.

آغوش فاندوران نیز به روی افرادی که درزمینه‌ هنر، فناوری، طراحی محصول، فناوری اطلاعات، امور اجتماعی و خیریه فعال هستند، باز است. پشتیبانان در ازای دریافت پاداش ‌های مشخص، از کمپین ‌های فعال در فاندوران حمایت می ‌کنند.

منبع: هفته نامه شنبه

منبع

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *